Άρθρα

Ο άτολμος εκσυγχρονισμός και στην Τοπική Αυτοδιοίκηση

Ο άτολμος εκσυγχρονισμός και στην Τοπική Αυτοδιοίκηση
2018-10-11 17:20:57

 

Λέγεται πως ο νεαρός ακόμη βασιλέας Όθωνας αποφάσισε να κάνει μία περιοδεία στην ελληνική επαρχία. Φτάνοντας στην πλατεία ενός χωριού της Πελοποννήσου, μαζί με την ακολουθία του,  προκάλεσε εντύπωση στους κατοίκους. Ένας γέροντας πλησίασε τον Όθωνα και με αφέλεια τον ρώτησε: «Ποιος είσαι εσύ παιδί μου;». Ο μονάρχης, απάντησε με στόμφο πως είναι ο βασιλιάς του. Και τότε, ο γέροντας χωρίς να εντυπωσιασθεί του απάντησε με αφέλεια: «Άντε, σου εύχομαι μια μέρα να γίνεις και δήμαρχος». Η ιστορία αυτή φανερώνει τη δομή του προεπαναστατικού ελληνικού κοινοτισμού.

Από την ίδρυση όμως του νεοελληνικού κράτους μέχρι και σήμερα η διοικητική ιστορία της χώρας χαρακτηρίζεται από μία συγκεντρωτική τάση. Παρά την ύπαρξη νόμων που κατοχύρωναν την αυτοτέλεια της Τοπικής Αυτοδιοίκησης,  η συνήθης πρακτική την αντιμετώπιζε ως ένα εκτελεστικό όργανο της κεντρικής εξουσίας. Οι μεγάλοι σταθμοί του θεσμού είναι το 1912 με το νόμο «περί συστάσεως Δήμων και Κοινοτήτων», το 1997 με το «σχέδιο Καποδίστριας» και το 2010 με το «σχέδιο Καλλικράτης».

Παρά τις μεταρρυθμίσεις που υλοποιήθηκαν και αφορούσαν στο θεσμό της Τοπικής Αυτοδιοίκησης, η Ελλάδα παραμένει ένα από τα πιο συγκεντρωτικά κράτη στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Η μεγάλη υστέρηση της χώρας μας,  στην έγκαιρη εφαρμογή μεταρρυθμίσεων σε όλα τα μεγάλα οικονομικά, διοικητικά και κοινωνικά προβλήματα δεν εξαίρεσε το θεσμό της Τοπικής Αυτοδιοίκησης. Οι διακηρυκτικές τοποθετήσεις πολιτικών κομμάτων υπέρ της αυτοδιοίκησης και της αποκέντρωσης αποδεικνύονται στην πράξη φοβικές και άτολμες.

Η οικονομική κρίση της χώρας στις αρχές του 21ου αιώνα  που αμφισβήτησε το παραγωγικό και κοινωνικό μοντέλο, υποβαθμίζοντας παράλληλα το βιοτικό επίπεδο των πολιτών, γέννησε νέες προκλήσεις. Ο εθνικός στόχος της υπέρβασης της κρίσης περνά μέσα από μεγάλες μεταρρυθμίσεις. Και η Τοπική Αυτοδιοίκηση με βάση το διεθνές και ευρωπαϊκό παράδειγμα, μπορεί να γίνει μέρος της λύσης του. Άλλωστε,  ο εκσυγχρονισμός του διοικητικού μας,  συστήματος αποτελεί προϋπόθεση για την ανάπτυξη.

Για παράδειγμα,  είναι ώριμο το αίτημα για  μητροπολιτική διακυβέρνηση σε Αθήνα και Θεσσαλονίκη καθώς μητροπολιτικές περιοχές νοούνται οι «ολοκληρωμένες λειτουργικά χωρικές ενότητες»  – ολοκλήρωση που στηρίζεται στο κριτήριο της «ημερήσιας ζώνης διακίνησης ατόμων»  για εργασία, διασκέδαση, αγορές κ.τ.λ. (daily commuting zone) µε μεγάλα πληθυσμιακά μεγέθη και συνήθως µε σύνθετη και διαφοροποιημένη οικονομική βάση. Μια τέτοια πολιτική συνοδεύεται από μεταβίβαση ουσιαστικών αρμοδιοτήτων για την επίλυση των προβλημάτων, που έχουν συσσωρευτεί κυρίως λόγω της πολυδιάσπασης των αρμοδιοτήτων,  αλλά στο τέλος της,  μπορεί να βρει την Ελλάδα με δύο μητροπόλεις διεθνούς εμβέλειας με σημαντική συμβολή στην αναπτυξιακή διαδικασία.

Μία ακόμη ριζοσπαστική πρόταση είναι η απόκτηση μηχανισμού είσπραξης εσόδων από τους ίδιους τους  φορείς της τοπικής αυτοδιοίκησης γεγονός που θα ενισχύσει την εγγύτητα του δημότη με τη διοίκηση, τη διαφάνεια, τη χρηστή διαχείριση, την κοινωνική λογοδοσία. Θα προκαλέσει τη συμμετοχή των πολλών στα κοινά και θα δώσει τον πρωταγωνιστικό ρόλο στην πιο κοντινή στον πολίτη εξουσία, αυτή που διαχειρίζεται τα θέματα, τα οποία  αφορούν στην καθημερινότητά του. Η ατζέντα, άλλωστε,  είναι υπαρκτή: η βελτίωση του αστικού περιβάλλοντος, η δημιουργία χώρων πρασίνου, η μείωση της κυκλοφορίας και των ρύπων, η βελτίωση των αστικών μέσων συγκοινωνίας, η ολοκλήρωση των έργων υποδομής, η τουριστική ανάπτυξη, η τόνωση της πολιτιστικής δημιουργίας. Θα μπορούσε κανείς να απαριθμήσει πολλά.

Δυστυχώς, όμως,  η πορεία δεν είναι πάντα προς τα εμπρός. Οι αλλαγές με τον τελευταίο νόμο «Κλεισθένη» δεν οδηγούν σε επιθυμητά αποτελέσματα,  καθώς αντί να δούμε ενιαία ψηφοδέλτια υποψήφιων δημοτικών συμβούλων, αντί μιας λειτουργικής αναδιάταξης δήμων και περιφερειών, μητροπολιτικών ενοτήτων στα μεγάλα αστικά κέντρα, αντί ουσιαστικών αρμοδιοτήτων και εξασφάλιση σταθερών πόρων και θεσμοθέτησης της αξιολόγησης και διαχείρισης του ανθρώπινου δυναμικού έχουμε φοβικές αλλαγές και μεταφορά προβληματικών προσεγγίσεων και δομών από την κεντρική εξουσία στην αυτοδιοίκηση.

Ας μην ξεχνάμε πως, όπως και στην εποχή του Όθωνα, έτσι και σήμερα, τα παράπονα του πολίτη πάντα θα απευθύνονται στο …Δήμαρχο. Το θέμα,  όμως,  είναι να μπορεί να τους τα λύνει. Η Τοπική Αυτοδιοίκηση χρειάζεται θεσμικό εκσυγχρονισμό, σταθερούς πόρους, μεταφορά αρμοδιοτήτων, χρήση βέλτιστων πρακτικών, συμμετοχή των δημοτών και εκλογή δημοτικών αρχόντων με όραμα και όρεξη. Να πιάσουμε το νήμα εκείνων των κοινοτήτων που κράτησαν ζωντανό τον μεσαιωνικό ελληνισμό και – επιτέλους! –  να το προσαρμόσουμε στον 21ο αιώνα σε συνθήκες παγκοσμιοποίησης και της 4ης βιομηχανικής επανάστασης.

ΕΠΙΣΤΡΟΦΗ

Σχόλια