Ομιλίες

Η παρέμβαση στο Συμπόσιο που διοργάνωσε το Συμβούλιο ΣΕΒ για τη Βιώσιμη Ανάπτυξη, στη Θεσσαλονίκη, με θέμα: «Βιώσιμες πόλεις, Δυναμική Ανάπτυξης» (7/12/2012) Δείτε το βίντεο Η Ελλάδα μετρά ήδη σχεδόν πενήντα χρόνια αλλοίωσης έως και καταστροφής τόσο του βεβαρημένου αστικού χώρου, όσο και των στοιχείων του περιβάλλοντος που εμπεριείχε αυτός ο χώρος ή που τον περιέβαλε. Η Θεσσαλονίκη δυστυχώς δεν κατάφερε να ξεφύγει κατά πολύ από αυτό τον κανόνα και έτσι και στην πόλη μας μπορεί να παρατηρήσει κανείς στοιχεία τα οποία σε καμία περίπτωση δεν θα αποτελούσαν χαρακτηριστικά μιας “βιώσιμης πόλης” όπως είναι η πυκνή και άναρχη δόμηση, ο φόρτος οχημάτων, οι ελάχιστοι ελεύθεροι χώροι και η χαμηλή αναλογία πρασίνου/κατοίκων: 7.28 τμ ανά κάτοικο για το Δήμο Καλαμαριάς, 3.10 τμ. για το Δήμο Σταυρούπολης και μόλις 3.00 τμ για το Δήμο Θεσσαλονίκης τη στιγμή που ένα σχετικά καλό ποσοστό θα ήταν τουλάχιστον τα 10 τμ. ανά κάτοικο. Είναι ξεκάθαρο ότι ζούμε σε ένα υποβαθμισμένο αστικό περιβάλλον, με ελάχιστες υποδομές, κανένα μέσο σταθερής τροχιάς (μετρό, τραμ ή περιαστικό τρένο), με μία κορεσμένη περιφερειακή οδό, με περιορισμένο δίκτυο ποδηλατόδρομων, με κακή διαχείριση των υδάτινων πόρων (όλα τα νερά καταλήγουν στο Θερμαϊκό, ο Δήμος μας αρδεύει τα πάρκα με πόσιμο νερό), με σχεδόν ελάχιστη χρήση εναλλακτικών πηγών ενέργειας, το οποίο επηρεάζει την ψυχική και σωματική μας ισορροπία, με ρύπους, θορύβους, βεβαρυμμένες κλιματικές συνθήκες και γκρίζες εικόνες και με μόνη ουσιαστική διέξοδο το παραλιακό μέτωπο και το περιαστικό δάσος του Σειχ-σου, Η Θεσσαλονίκη δεν είναι φυσικά η μόνη πόλη που καλείται να αντιμετωπίσει τέτοιου είδους προκλήσεις καθώς τις τελευταίες δεκαετίες οι αστικές περιοχές έχουν καταγράψει ραγδαία αύξηση της έκτασης και του πληθυσμού τους με το 80% περίπου του ευρωπαϊκού πληθυσμού να συγκεντρώνεται πλέον στις πόλεις. Οι πόλεις έχουν εξελιχθεί σε βασικά κέντρα υποδομών, αγορών, πολιτισμού αλλά και αναψυχής και επομένως αποτελούν τον τόπο όπου οι περιβαλλοντικές, οικονομικές και κοινωνικές συνιστώσες της αειφόρου ανάπτυξης είναι πολύ περισσότερο έντονες. Οι πόλεις καλούνται να αντιμετωπίσουν τη συνεχή πρόκληση της βελτίωσης του βιοτικού επιπέδου στις αστικές περιοχές. Παρότι η κλίμακα και η ένταση των προβλημάτων ποικίλουν, οι έρευνες και οι προσπάθειες των ειδικών ανέδειξαν τη σημασία της βελτίωσης της ποιότητας ζωής μέσα από την αναβάθμιση του αστικού περιβάλλοντος και μέσω Ευρωπαϊκών οδηγιών και κανονισμών, τέθηκε ένα πιο σαφές πλαίσιο στον κατά τ' άλλα γενικό ορισμό της “βιώσιμης αστικής ανάπτυξης”. Όλες αυτές οι διεθνείς τάσεις οι οποίες διαμορφώθηκαν τα τελευταία χρόνια δεν θα μπορούσαν να αφήσουν ανεπηρέαστη τη Θεσσαλονίκη και ειδικότερα τη διοίκηση μας με την εξωστρέφεια που την διακρίνει. Από την πρώτη στιγμή που αναλάβαμε τη διοίκησης τον Ιανουάριο του 2011, βάλαμε ως κεντρικό θέμα στην ατζέντα το στόχο για ένα πιο βιώσιμο αστικό περιβάλλον. Το 2011 υποβάλαμε υποψηφιότητα για “Πράσινη Πρωτεύουσα της Ευρώπης-2014”. Αυτή η κίνηση, όσο φιλόδοξη και αν ακούστηκε, μας εφοδίασε με μια πολύ σημαντική εμπειρία σχετικά με τις κινήσεις που θα πρέπει να ακολουθηθούν για να πετύχουμε ένα τέτοιο στόχο. Επίσης, είχαμε την ευκαιρία να συγκεντρώσουμε πολύ σημαντικά στοιχεία από όλους τους φορείς διαχείρισης του “μεταβολισμού” της πόλης όπως ΕΥΑΘ, ΟΡ.ΘΕ., δημοτικές υπηρεσίες, ΟΑΣΘ, Μετρό, Α.Π.Θ. κ.α. και να τους κινητοποιήσουμε να εργαστούν προς αυτή την κατεύθυνση. Τέλος,  καταφέραμε να τραβήξουμε την προσοχή σε μελλοντικούς συνεργάτες για το σχεδιασμό και υλοποίηση επιπλέον δράσεων. Με την Υπογραφή του Συμφώνου των Δημάρχων, δεσμευτήκαμε για τον περιορισμό του οικολογικού αποτυπώματος του Δήμου μας, με τη μείωση εκπομπών αερίων του θερμοκηπίου κατά 20% μέχρι το 2020. Μία δέσμευση που θα έχει προφανή οφέλη για τη βελτίωση των συνθηκών διαβίωσης στη Θεσσαλονίκη. Το στόχο προσεγγίζουμε με το σχεδιασμό και ανάπτυξη σχεδίου δράσης το οποίο αναμένεται να ολοκληρωθεί τον Απρίλιο και να δώσει σαφείς απαντήσεις σε συγκεκριμένες προκλήσεις. Θεωρώ ότι δεν θα ήταν υπερβολή να πούμε ότι παρά τις όποιες δυσκολίες και την οικονομική στενότητα, έχει αρχίσει να φαίνεται στην πόλη η αλλαγή και η νέα νοοτροπία στη διαχείριση. Με κάθε διαθέσιμο μέσο προσπαθούμε να κερδίσουμε κάθε πιθανό σημείο στην πόλη προς όφελος των δημοτών. Με μία βόλτα στο κέντρο της πόλης μπορεί κάποιος να διαπιστώσει τη διεύρυνση των πεζοδρόμων, τον περιορισμό των θέσεων στάθμευσης οχημάτων και την αύξηση του φυτικού υλικού. Μόνο την προηγούμενη χρονιά φυτεύσαμε 5.000περίπου δέντρα και συνεχίζουμε! Ένα επίσης πολύ θετικό δείγμα των προσπαθειών που γίνονται στην πόλη μας είναι και η επιτυχημένη ανάπλαση της πρώτης προβλήτας του λιμανιού που παραδόθηκε στους δημότες με την πολύτιμη συμβολή του ΟΛΘ. Πιέζουμε να συμβεί το ίδιο και με τη 2η προβλήτα. Στα πλαίσια των εορτασμών για τα 100 χρόνια της Θεσσαλονίκης, θα δώσουμε στην πόλη 7 νέα θεματικά πάρκα που θα ολοκληρωθούν μέχρι το Μάρτιο, σύντομα ολοκληρώνεται και η ανάπλαση του περιβάλλοντος χώρου του γήπεδου του ΠΑΟΚ στην Τούμπα, την περιοχή του Δήμου μας με το λιγότερο πράσινο. Το αποτέλεσμα όλων αυτών των ήπιων παρεμβάσεων θα ενισχυθεί περαιτέρω με την ολοκλήρωση της ανάπλασης του παραλιακού μετώπου, τις πολλαπλές πεζοδρομήσεις και την ολοκλήρωση του μετρό Θεσσαλονίκης. Αυτές είναι δράσεις που ήδη υλοποιούνται και πολύ σύντομα θα δώσουν μια τελείως νέα εικόνα στην Θεσσαλονίκη. Επιπλέον συμμετέχουμε σε προγράμματα για τη δημιουργία πράσινων δωμάτων, για την ορθολογικότερη χρήση των υδάτων, τη δημιουργία για πρώτη φορά κήπων βροχής (δηλ. αξιοποίηση των βρόχινων υδάτων), και για τη βελτίωση της ποιότητας των υδάτων του Θερμαϊκού. Βάλαμε σε τροχιά την ανακύκλωση και από 1-2% που παραλάβαμε έχει ανέλθει μέσα σε λίγους μήνες σε 7% με στόχο να ανέλθει στο 20%. Ξεκινάμε και την επόμενη χρονιά εντατικό πρόγραμμα δημόσιας κομποστοποίησης. Η Ελλάδα και κατ’ επέκταση η Θεσσαλονίκη αποτελεί ίσως μια από τις τελευταίες ευρωπαϊκές περιοχές που χρησιμοποιούν χώρους υγειονομικής ταφής. Παράλληλα σχεδιάζουμε και πιέζουμε για μεγάλους «πράσινους» στόχους όπως είναι η απομάκρυνση ή συρρίκνωση της ΔΕΘ από την καρδιά της πόλης για τη δημιουργία ενός μητροπολιτικού πάρκου, ο διπλασιασμός του πάρκου του Σέιχ Σου και η απόδοση των ρεμάτων και των στρατοπέδων ως κοινόχρηστων χώρων. Η αλλαγή νοοτροπίας σε διοίκηση και πολίτες θεωρούμε είναι καθοριστικής σημασίας για την επίτευξη ενός ουσιαστικού και με διάρκεια αποτελέσματος. Για το λόγο αυτό, δουλεύοντας στα πλαίσια των θεμάτων που αφορούν τη βιωσιμότητα, δίνουμε βάρος στο κομμάτι της ενημέρωσης και εκπαίδευσης των πολιτών, ιδιαίτερα των νέων, μέσω προγραμμάτων περιβαλλοντικής εκπαίδευσης στα σχολεία σε συνεργασία με εκπαιδευτικούς και με τη συνεχή ενημέρωση και επικοινωνία των δράσεων μας. Για την ανάπτυξη ολοκληρωμένης και αποτελεσματικής στρατηγικής, είναι αναγκαία και η ανάπτυξη περιβαλλοντικής συνείδησης και ανάλογης συμπεριφοράς από τους δημότες. Πιστεύουμε ότι η περιβαλλοντική συνείδηση και συμπεριφορά που έχει χαθεί από τις γενιές των 30 και πάνω θα πρέπει να καλλιεργηθεί στη γενιά που βρίσκεται σήμερα στην πρωτοβάθμια και δευτεροβάθμια εκπαίδευση. Και η γενιά αυτή θα λειτουργήσει πολλαπλασιαστικά επηρεάζοντας και εμάς τους μεγαλύτερους σε ηλικία. Γι' αυτό και ο ρόλος της εκπαίδευσης για το περιβάλλον είναι πάρα πολύ σημαντικός και θα πρέπει όχι μόνο να στηριχθεί αλλά και να ενισχυθεί. Καθώς οι δημοτικές αρχές είναι αρμόδιες για την πλειοψηφία των δραστηριοτήτων σε μια πόλη, και δεδομένου ότι η διαχείριση αυτή πραγματοποιείται από πολλά τμήματα με εξαιρετικά περιορισμένους πόρους, είναι αναγκαία μια ολοκληρωμένη περιβαλλοντική διαχείριση. Τα περιβαλλοντικά προβλήματα στις πόλεις είναι σύνθετα και αλληλένδετα και έτσι τοπικές πρωτοβουλίες επίλυσης ενός προβλήματος μπορεί να οδηγήσουν σε νέα προβλήματα αλλού. Τέτοιο πρόσφατο παράδειγμα είναι η προσπάθεια κατασκευής Σ.Μ.Α. στην περιοχή της Νέας Ευκαρπίας, και των έντονων αντιδράσεων της τοπικής κοινωνίας. Γι' αυτό και η αειφόρος αστική ανάπτυξη απαιτεί μια ολοκληρωμένη προσέγγιση η οποία προϋποθέτει τη στήριξη των δήμων από τις εθνικές και τις περιφερειακές αρχές για την επίτευξη μιας πιο ολοκληρωμένης διαχείρισης σε τοπικό επίπεδο, αλλά συγχρόνως και τη συναντίληψη και συνευθύνη όλων των μεγαλύτερων ή μικρότερων κοινοτήτων της χώρας μας. Ένα σύστημα ολοκληρωμένης προσέγγισης για τον προσδιορισμό της βιωσιμότητας μιας πόλης θα μπορούσε να αφορά ορισμένα ή όλα τα ακόλουθα θέματα: βελτίωση της ποιότητας του νερούβελτίωση της διαχείρισης των αποβλήτωναύξηση της ενεργειακής απόδοσης και χρήση ανανεώσιμης ενέργειαςμείωση των εκπομπών αερίων του θερμοκηπίουβελτίωση της ποιότητας του ατμοσφαιρικού αέραβελτίωση των αστικών μεταφορώνπρόληψη και μείωση του θορύβουκαλύτερη τοπική διακυβέρνησηκαλύτερη χρήση γης και χωροταξίααύξηση της βιοποικιλότητας και των άλλων χώρων πρασίνουμείωση των περιβαλλοντικών κινδύνωνΟ κατάλογος αυτός δεν είναι εξαντλητικός, περιλαμβάνει όμως ζητήματα τα οποία έχουν συμπεριληφθεί από τις πόλεις που πρωτοστατούν στο τομέα της βιώσιμης αστικής ανάπτυξης διεθνώς. Η Θεσσαλονίκη λοιπόν καλείται να απαντήσει αποτελεσματικά στα παραπάνω ζητήματα, ούτως ώστε να καταφέρει να χαρακτηριστεί ως μία βιώσιμη πόλη. Η πολιτική βούληση υπάρχει από πλευράς διοίκησης και αργά αλλά σταθερά αναπτύσσουμε τα εργαλεία που θα μας επιτρέψουν να το επιτύχουμε. Στα πλαίσια της ολιστικής προσέγγισης και της συνεργασίας για την επίτευξη μεγαλύτερων στόχων, με πρωτοβουλία της Θεσσαλονίκης προχωρούμε στην ίδρυση του Δικτύου Ελληνικών Πράσινων Πόλεων. Ένα ελληνικό δίκτυο που επιχειρεί να συσπειρώσει πόλεις που επιθυμούν να πρωτοστατήσουν στον τομέα της βιώσιμης ανάπτυξης και να κινητοποιήσει περεταίρω φορείς και πολίτες, μέσω της ανταλλαγής εμπειριών και καλών πρακτικών, εφαρμόσιμων στην ελληνική πραγματικότητα. Επ' ευκαιρίας, θα ήθελα να σας προσκαλέσω στο ιδρυτικό συνέδριο του Δικτύου που θα πραγματοποιηθεί στις 12 Δεκ. Στις 18:00, στο Δημαρχιακό Μέγαρο Θεσσαλονίκης, με τη συμμετοχή εκπροσώπων αντίστοιχων Ευρωπαϊκών δικτύων και τους εκπροσώπους των πόλεων-μελών. Σε πρώτη φάση στο Δίκτυο αυτό συμμετέχουν Δήμοι όπως των Αθηνών, Βόλου, Αλεξανδρούπολης, Τρικάλων, Ιωαννίνων, Κοζάνης, Κέρκυρας, Ζακύνθου κ.α. Ελπίζω σε λίγο καιρό στη λίστα αυτή να προστεθούν και άλλοι Δήμοι, καθώς και φορείς και ΜΚΟ της χώρας μας. Οι επισκέπτες της πόλης μας βλέπουν πάντα την πόλη μας είτε ως «ερωτική πόλη», είτε ως πόλη της γαστρονομίας, και του «χαλαρού», της απόλαυσης του χρόνου που περνά ηρεμώντας. Όσοι από εμάς όμως έχουμε ένα ουσιαστικό όραμα για την πόλη μας θα πρέπει να σχεδιάσουμε και δρομολογήσουμε πλάνα και έργα πέρα και πάνω από αυτά. Το ζητούμενο είναι να ενεργοποιήσουμε τις υγιείς δυνάμεις της πόλης και να κατευθύνουμε τις αποφάσεις της κεντρικής διοίκησης για να της δώσουμε την ώθηση που έχει ανάγκη. Την ώθηση που της αξίζει, με βάση την ιστορία της, τη φυσική της θέση, την πολιτιστική κληρονομιά της, την καλλιτεχνική της πρωτοπορία και εν γένει όλα τα πλεονεκτήματά της. Και είναι πλέον πιο ξεκάθαρο από ποτέ ότι η βελτίωση του αστικού περιβάλλοντος και η βιώσιμη ανάπτυξη επιβάλλονται ως βασικοί πυλώνες λειτουργίας και ανάπτυξης μιας σύγχρονης ευρωπαϊκής πόλης, ως βασικές παράμετροι της ποιότητας ζωής - μονόδρομο στην προσέλκυση επενδύσεων. Η ποιότητα ζωής μιας πόλης είναι αυτό που την κάνει ανταγωνιστική, φιλική προς τους κατοίκους της και την καθιστά πόλο έλξης για επενδύσεις και επισκέπτες. Ευτυχώς αυτή η παραδοχή αρχίζει να γίνεται συνείδηση και στην πόλη μας και έχουν μπει τα θεμέλια για μία καινούργια προσέγγιση του αστικού περιβάλλοντος. Είμαι αισιόδοξος ότι η Θεσσαλονίκη σε λίγα χρόνια θα μπορεί επάξια να διεκδικεί μια θέση ανάμεσα στις Ευρωπαϊκές πόλεις που πρωτοστατούν στον τομέα της βιώσιμης ανάπτυξης.