Άρθρα

Το άρθρο μου στον Αγγελιοφόρο της Κυριακής (12/1/2014) Η επιστροφή στα κείμενα και στις ρήσεις προσωπικοτήτων του παρελθόντος δεν αποτελεί επίδειξη γνώσεων. Ούτε παρηγοριά ότι και άλλοτε υπήρχαν κρίσεις αλλά οι άνθρωποι και το έθνος επιβίωσαν. Αντιθέτως. Η θλιβερή διαπίστωση ότι ελάχιστα άλλαξαν σ’ αυτήν την ταλαίπωρη χώρα τα τελευταία 100-150 χρόνια, αποτελεί υπόδειξη συλλογικής αυτογνωσίας και θεμέλιο ουσιαστικών αλλαγών. Διάβασα, λοιπόν, στις χαλαρές μέρες των γιορτών, το μυθιστόρημα «Οι Εμποροι των Εθνών» του κοσμοκαλόγερου Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη, που γράφτηκε το 1882. Σε αυτήν τη διεισδυτική μελέτη για τις αδυναμίες της ανθρώπινης σάρκας, περιγράφεται η «γενεαλογία της πολιτικής» με τον εξής τρόπο: «Η αργία εγέννησε την πενίαν. Η πενία έτεκε την πείναν. Η πείνα παρήγαγε την όρεξιν. Η όρεξις εγέννησε την αυθαιρεσίαν. Η αυθαιρεσία εγέννησε την ληστείαν. Η ληστεία εγέννησε την πολιτικήν. Ιδού η αυθεντική καταγωγή του τέρατος τούτου. Τότε και τώρα, πάντοτε η αυτή. Τότε διά της βίας, τώρα διά του δόλου... και διά της βίας». Είναι συγκλονιστική η διαχρονικότητα της σκέψης του Παπαδιαμάντη, η οποία ουσιαστικά αποτελεί κριτική στην ανθρώπινη φύση και το πώς αυτή διαχειρίζεται την πολιτική. Το στοίχημα της χρηστής διοίκησης παραμένει το ίδιο και γιγαντώνεται σε περιόδους κρίσεις: πώς η πολιτική θα υπερβεί τα ανθρώπινα πάθη, πώς οι αξίες θα κυριαρχήσουν στην άσκησή της, πώς τελικά θα αποβεί προς όφελος των κοινωνιών και όχι των διαχειριστών της. Αλλά υπάρχει κι ένα άλλο κείμενο του Αλέξανδρου Παπαδιαμάντη για το… νέο έτος 1896, που δημοσιεύτηκε πριν από 117 χρόνια στην εφημερίδα «Ακρόπολις», λίγο πριν από το «μεθύσι» των πρώτων σύγχρονων Ολυμπιακών Αγώνων που φιλοξενήθηκαν στην Αθήνα και ένα χρόνο πριν από την οδυνηρή ήττα του 1897. Ο Σκιαθίτης συγγραφέας είχε ζήσει τη χρεοκοπία του 1893 και την πτώση του εκσυγχρονιστή Τρικούπη. Στο κείμενο αυτό στηλιτεύει την κοινωνική διαφθορά και την πολιτική κατάσταση της χώρας μ’ ένα συγκλονιστικά επίκαιρο τρόπο: «Εκ της παρούσης ημών γενεάς τις ημύνθη περί πάτρης; (…) Αμυνα περί πάτρης δεν είναι αι σπασμωδικαί, κακομελέτητοι και κακοσύντακτοι επιστρατείαι, ουδέ τα σκωριασμένης επιδεικτικότητος θωρηκτά». Δε γνωρίζουμε αν για την αγορά του περίφημου θωρηκτού «Αβέρωφ», στις αρχές του 20ού αιώνα υπήρξαν... «προμήθειες», αλλά ο Παπαδιαμάντης έδωσε τότε την απάντηση για το ποια είναι η σωστή συνταγή εξόδου από την κρίση: «Αμυνα περί πάτρης, θα ήτο η ευσυνείδητος λειτουργία των θεσμών, η εθνική αγωγή, η χρηστή διοίκησις, η καταπολέμησις του ξένου υλισμού και του πιθηκισμού, του διαφθείραντος το φρόνημα και εκφυλίσαντος σήμερον το έθνος, και η πρόληψις της χρεωκοπίας». Αλλά απαντά και στο περίφημο ευφυολόγημα συνευθύνης «μαζί τα φάγαμε», πολύ πριν αυτό διατυπωθεί: «Και τι πταίει η γλαυξ, η θρηνούσα επί ερειπίων; (όπου γλαυξ ο λαός) Πταίουν οι πλάσαντες τα ερείπια. Και τα ερείπια τα έπλασαν οι ανίκανοι κυβερνήται της Ελλάδος». Και κλείνει λέγοντας: «Και σήμερον, νέον έτος έρχεται. Και πάλιν τι χρειάζονται οι οιωνοί; Οιωνοί είναι τα πράγματα. Μόνον ο λαός λέγει. Κάθε πέρσυ και καλλίτερα. Ας ευχηθώμεν το ερχόμενον έτος να μη είναι χειρότερον από το έτος το φεύγον». Είναι τελικά συγκλονιστική η διαγνωστική ανάλυση του Παπαδιαμάντη, και τόσων άλλων, ή η διαχρονικότητα της συμπεριφοράς μας και των προβλημάτων που αυτή γεννά; «Οιωνοί είναι τα πράγματα», η πραγματικότητα, αυτά που πρέπει να αλλάξουν κι αυτά που θέλουμε να αλλάξουμε. Ολα τα άλλα είναι παρελκυστικά. Η μαγική κι επιτυχημένη συνταγή του πολιτικού λαϊκισμού παγίως θέλει την απομόνωση όσων μιλούν για ορθή λειτουργία θεσμών, για χρηστή διοίκηση, για πολιτικές συλλογικής αυτοπεποίθησης, για ανασυγκρότηση της εγχώριας παραγωγής και τους κράτους. Αναρωτιέμαι, λοιπόν, στην αιώνια και διαρκή διαπάλη των πραγματικών πατριωτών με τους πατριδοκάπηλους και τους πατριδοφάγους, ποιοι θα βγουν αυτήν τη φορά νικητές. Πρώτη δημοσίευση www.agelioforos.gr