Άρθρα

Σε μία πρόσφατη επίσκεψή μου στο αναγνωστήριο του Βαφοπούλειου Πενυματικού Κέντρου, το μάτι μου έπεσε σε μία πολυτελή έκδοση πολλών σελίδων παλαιότερης δημοτικής αρχής με τον τίτλο ‘Θεσσαλονίκη 2015, σύγχρονη ανθρώπινη πόλη – Απολογισμός Στρατηγικού Σχεδιασμού Δήμου Θεσσαλονίκης 2002-2010' και με υπότιτλο 'το όραμα γίνεται έργο’. Ξεφυλλίζοντας τον πολύχρωμο τόμο (που προφανώς βρισκόταν εκεί ως προϊόν πιθανώς καλών προθέσεων αλλά εντέλει μυθοπλασίας), στο μυαλό μου ήρθε για άλλη μια φορά η ίδια σκέψη. Αν όντως η Θεσσαλονίκη αποτέλεσε εξαίρεση στον κανόνα που διατύπωσε ο Αβραάμ Λίνκολν ότι “μπορείς να τους ξεγελάς όλους για λίγο καιρό, κάποιους για πολύ καιρό, αλλά όχι όλους συνέχεια”. Πράγματι, με βάση τη λογική του ότι όπου δεν υπάρχει η αλήθεια υπάρχει ένα ψέμα, νομίζω ότι δεν υπάρχει υγιώς σκεπτόμενος πολίτης αυτής της πόλης, που να μην έχει συναίσθηση του ότι ήταν μεγάλο το διάστημα που τα “ψεύτικα τα λόγια τα μεγάλα” αποτέλεσαν τον κανόνα του αστικού σχεδιασμού στην πόλη, και ότι πολλοί επαγγέλθηκαν αλλά και διαχειρίσθηκαν με το χειρότερο τρόπο το σχεδιασμό και την ανάπτυξη της πόλης. Και προφανώς ότι ήταν πολύς ο κόσμος που είχε παρασυρθεί από αυτήν την επίφαση αλήθειας. Όμως, όταν τα χρόνια της ευμάρειας τέλειωσαν και η κρίση χτύπησε την πόρτα (και) της πόλης, τελείωσαν μαζί τους και τα ψέματα. Η πόλη αποκαλύφθηκε πέρα και πάνω από τις μακέτες και τις πολιτικάντικες εξαγγελίες για αυτό ακριβώς που ήταν. Μία πόλη που βαυκαλιζόταν με τα μεγάλα και τα φαραωνικά μα δεν έχει λύσει τα στοιχειωδώς απλά. Με πολλές μελέτες και ιδέες στα ράφια, αλλά που απέχει πολύ από τα Ευρωπαϊκά πρότυπα. Ίσως περισσότερο από ποτέ στην μακρόχρονη ιστορία της! Είναι πολλές οι αιτίες για την οπισθοδρόμηση της πόλης. Υπάρχει βέβαια η μόνιμη τάση του αθηνοκεντρικού κράτους να αποφασίζει, να ελέγχει, να ποδηγετεί. (Κάτι που τόσο ...γλαφυρά περιγράφεται με διαχρονικά συνθήματα στα γήπεδα της πόλης μας!). Ποιες είναι όμως οι δικές μας ευθύνες; Οι δύο μακροβιότεροι, ίσως και παραγωγικότεροι, υπουργοί δημοσίων έργων στη μεταπολίτευση, προερχόμενοι από διαφορετικές παρατάξεις, χαρακτήρισαν με τα ίδια ακριβώς λόγια σε διαφορετικές χρονικές στιγμές την έλλειψη σύμπνοιας των φορέων της πόλης μας στο σχεδιασμό και υλοποίηση έργων υποδομής: «Εσείς εδώ στη Θεσσαλονίκη δε θα συμφωνήσετε ποτέ ποια έργα θέλετε να γίνουν. Κάθε 6 μήνες αμφισβητείτε την αναγκαιότητά τους και τα αναθεωρείτε!». Και είναι πολλά παραδείγματα που το αποδεικνύουν: η υποθαλάσσια αρτηρία, η πλατεία Διοικητηρίου, η επέκταση της παλιάς παραλίας, η απομάκρυνση και μεταστέγαση της ΔΕΘ. Και σήμερα η κατασκευή του μετρό, η εξωτερική περιφερειακή, η πεζοδρόμηση κεντρικών οδών και πολλά ακόμη. Η λογική του ‘γράψε-σβύσε’ στον αστικό σχεδιασμό ανάλογα με τις προσωπικές φιλοδοξίες και τα πιστεύω του κάθε τοπικού πολιτικού, αυτοδιοικητικού, ακαδημαϊκού ή συντεχνιακού ‘φυλάρχου’ που ήθελε να γράψει ιστορία στις πλάτες της πόλης, η έλλειψη στοχοθεσίας, η προχειρότητα, ο διχασμός. Η τόσο οδυνειρή αδυναμία της πόλης να πάρει τη μοίρα της στα χέρια της. Να σχεδιάσει, να συναινέσει αλλά και να πραγματοποιήσει. Θέλω να πιστεύω πως τα προηγούμενα τέσσερα χρόνια πετύχαμε πολλές μικρές νίκες για να αλλάξουμε αυτήν την κατάσταση. Η φροντίδα για το πράσινο, οι αναπλάσεις, το νοικοκύρεμα στα οικονομικά, η βελτιωμένη καθαριότητα, η ανάπτυξη των κοινωνικών δομών, η εξωστρέφεια της πόλης  ήταν μερικά από τα απλά και ουσιαστικά βήματα προόδου που έγιναν προς τη βελτίωση της αστικής καθημερινότητας και τη προώθηση ενός καλύτερου αστικού σχεδιασμού. Επειδή όμως οι Θεσσαλονικείς έχουν χορτάσει υποσχέσεις, υποχρεούμαι να προσθέσω ότι, παρά τις καλές προθέσεις, αυτές οι αλλαγές ήταν αναλογικά μικρές για να αναπληρώσουν την υστέρηση σε υποδομές, πλούτο και ανάπτυξη της πόλης μας. Δυστυχώς, η εγκατάλειψη χρόνων και οι παθογένειες των προβλημάτων ήταν τόσο μεγάλες, που η πραγματική ανάταξη της πόλης παρέμεινε και παρεμένει ακόμα και σήμερα ένα ζητούμενο. Εχω επανειλλημένα αναφερθεί δημόσια στην ανάγκη να αποκτήσουμε επιτέλους μία ατζέντα λύσεων για τη Θεσσαλονίκη των επόμενων χρόνων. Μία ατζέντα 'Θεσσαλονίκη 2020’, η οποία θα αποτυπώνει (ρεαλιστικά) την πόλη στην οποία θέλουμε να ζούμε με ορίζοντα το 2020. Μια ατζέντα λύσεων όχι φαντασιακών, αλλά πραγματοποιήσιμων και μετρήσιμων στα αποτελέσματα τους, με συγκεκριμένο ορίζοντα και στόχους. Μία ατζέντα ανάπτυξης και εκσυγχρονισμού που θα έχει αποφασιστεί από την πόλη για την πόλη, με συναινετικό τρόπο, ώστε να ρίξουμε όλοι μας, όλο μας το βάρος, πέρα από προσωπικές ιδιοτέλειες, στο να λυθούν θέματα που παραμένουν σε εκκρεμότητα επί δεκαετίες. Μία ατζέντα που θα απαντά στο θεμελιώδες ερώτημα του τί χρειάζεται η πόλη μας ώστε να μπορέσει να ανταποκριθεί στις σύγχρονες ανάγκες των κατοίκων και των επισκεπτών της. Αυτή η ατζέντα εμπεριέχει τα τόσο ουσιώδη, μικρά και μεγάλα, που πρέπει να γίνουν σε επίπεδο υποδομών, παρεμβάσεων και διεκδικήσεων ώστε να επιτευχθεί μία πραγματικά βιώσιμη Θεσσαλονίκη ως το τέλος της δεκαετίας. Ενδεικτικά συστατικά της μέρη είναι: - Η ολοκλήρωση της βασικής γραμμής του μετρό με την επέκταση προς Καλαμαριά και η άμεση ωρίμανση της επέκτασης προς αεροδρόμιο και προς τα δυτικά - Η αναβάθμιση του αεροδρομίου «Μακεδονία» ώστε να μπορεί να υποδέχεται περισσότερες πτήσεις και επισκέπτες - Η λειτουργία της παράκτιας συγκοινωνίας - Η δημιουργία ενός λειτουργικού δικτύου πεζοδρομίων, πεζοδρομήσεων και ποδηλατοδρόμων που ενσωματώνει πραγματικά το περπάτημα, το ποδήλατο, τα ΜΜΜ και το αυτοκίνητο σε ένα καλά ρυθμισμένο, πολυτροπικό σύστημα κυκλοφορίας στη ζωή της πόλης - Η δημιουργία του μητροπολιτικού πάρκου που θα συνδέει την καινούρια νέα παραλία με το σημερινό χώρο της ΔΕΘ και τους χώρους του ΑΠΘ με παράλληλη την ανάδειξη της ΔΕΘ σε τμήμα του χώρου που βρίσκεται με τη δημιουργία ενός εκθεσιακού κέντρου διεθνών προδιαγραφών - Ο διπλασιασμός και η ενίσχυση του περιαστικού δάσους του Σέιχ Σου, αλλά και η αναζωογόνηση του Θερμαϊκού - Η συνεργασία για την αναβάθμιση των αθλητικών ομάδων της πόλης με σύγχρονες υποδομές που θα πρωταγωνιστούν σε ελληνικό και διεθνές επίπεδο - Η ανάπτυξη αθλητικού τουρισμού, με διοργανώσεις μαζικού αθλητισμού (όπως έχουμε ήδη ξεκινήσει να κάνουμε με τους μαραθώνιους δρόμους) ή με κατ’ ανάθεση διεθνείς αθλητικές διοργανώσεις (όπως το παγκόσμιο πρωτάθλημα παράκτιας κωπηλασίας) - Η ανάπτυξη του θρησκευτικού τουρισμού, σε μια πόλη που είναι σημαντική τόσο για τους Ορθόδοξους Χριστιανούς, λόγω της μοναδικής βυζαντινής παράδοσης, όσο και για τους Εβραίους και το Ισλάμ, λόγω της ιστορικής παρουσίας αντίστοιχων πληθυσμών - Η δημιουργία ενός καλοκαιρινού πολιτιστικού Φεστιβάλ διεθνούς εμβέλειας με εκδηλώσεις που θα μαγνητίζουν κόσμο όχι μόνο από τη Θεσσαλονίκη, αλλά από τη Βόρεια Ελλάδα και τα Βαλκάνια, ανάλογο του Φεστιβάλ Αθηνών, με τη συγχώνευση των υφιστάμενων μικρών φεστιβάλ και διοργανώσεων - Η ανάληψη μιας μεγάλης διεθνούς διοργάνωσης μαζικού χαρακτήρα (π.χ. EXPO, Horticultural EXPO) που θα φέρει στην πόλη επισκέπτες από το εξωτερικό για να γνωρίσουν το νέο πρόσωπο της Θεσσαλονίκης. Κι αν κάποιοι δικαίως ρωτήσουν ‘γιατί να γίνουν τώρα, αυτά που δεν έγιναν για xρόνια’; Προσωπικά, δεν τρέφω αυταπάτες γιατί, όπως έχω πει πολλές φορές στο παρελθόν, στην πολιτική πρέπει να λέγονται αυτά που μπορούν να γίνονται. Αλλά πιστεύω πως σήμερα είναι τόσο ώριμες οι συνθήκες αλλά και τόσο τεράστιες οι ανάγκες της πόλης, που όλοι μας έχουμε αντιληφθεί πως μόνο ένα τέτοιο δημιουργικό σοκ παρεμβάσεων μπορεί πραγματικά να ξαναβάλει τη Θεσσαλονίκη στο δρόμο της βιωσιμότητας. Και παράλληλα θεωρώ πως η ομπρέλα του γενικού στόχου-στοιχήματος του έτους 2020 θα εμπνεύσει, θα δεσμεύσει και θα γεννήσει τις απαραίτητες συγκλίσεις ώστε να αποφύγουμε τα ‘μπρος-πίσω’ και τα ‘ράβε-ξήλωνε’ των προηγούμενων ετών. Αυτή ακριβώς δηλαδή τη συναντίληψη που είναι και το απαραίτητο συστατικό της συναίνεσης που τόσο χρειάζεται ένα σχέδιο μακροπρόθεσμης λογικής. Η τωρινή δημοτική αρχή έχει δείξει άλλωστε την θέληση της για οριζόντιες συνεργασίες, για ένα πιο συμμετοχικό μοντέλο λήψης αποφάσεων, μεταξύ άλλων, με την πρόσφατη δημιουργία της αντιδημαρχίας κινητοποίησης της κοινωνίας των πολιτών, στην οποία έχω την τιμή να είμαι επικεφαλής. Το πλάνο για μια Θεσσαλονίκη πραγματικά σύγχρονη και βιώσιμη, φιλική προς τους κατοίκους της καιγόνιμο έδαφος για επενδύσεις, μπορεί να φαντάζει σήμερα άπιαστο, μα πιστεύω ότι, τώρα είναι η ώρα της δράσης. Γι’ αυτό ας μην μετατοπίζουμε διαρκώς την ημερομηνία ‘έναρξης’ αυτής της Θεσσαλονίκης του μέλλοντος, ας πούμε τώρα πότε το γκρίζο του παρόντος μας θα έχει ημερομηνία λήξης. Μετά από 30 χρόνια διαβουλεύσεων και αντιπαραθέσεων, η γενιά μας έχει την ιστορική ευκαιρία να αγωνιστεί για να αποκτήσει η πόλη και υποδομές και προοπτική. Και να διαμορφώσει μία πόλη έξυπνη, βιώσιμη, πρωτοπόρα και εξωστρεφή. Μία πόλη που δεν θα την ονειρευόμαστε μόνο μέσα από μακέτες σε ξεχασμένες πολυτελείς εκδόσεις σε κάποια βιβλιοθήκη, αλλά θα την αναγνωρίζουμε περήφανα σε κάθε γειτονιάς της. Μία πόλη πραγματικά ευχάριστη να τη ζεις, να τη χαίρεσαι, να την κυκλοφορείς, αλλά βέβαια και να την κληροδοτήσεις στις επόμενες γενιές. Δημοσιεύθηκε στο unitedreporters.gr